Dài xương, lép hộc ở sầu riêng có thể liên quan đến thụ phấn, phát triển noãn, tải trái, dinh dưỡng, bộ rễ và thời tiết. Hiểu đúng nguyên nhân giúp nhà vườn chủ động quản lý cây và nâng cao chất lượng trái.
Với nhà vườn trồng sầu riêng, một trong những vấn đề đáng lo là đến thời điểm thu hoạch, khi bổ trái lại xuất hiện tình trạng cơm phát triển không đồng đều, một số hộc có ít cơm hoặc hộc gần như lép, phần xơ bên trong nổi bật hơn. Trong thực tế hiện tượng này thường được gọi là dài xương, lép hộc.
Hiện tượng trên có thể làm giảm tỷ lệ cơm, chất lượng và giá trị thương phẩm của trái. Nguyên nhân không chỉ đến từ dinh dưỡng mà còn liên quan đến quá trình thụ phấn – thụ tinh, số lượng noãn phát triển, sức cây, tải trái, điều kiện thời tiết và khả năng cung cấp dinh dưỡng trong suốt quá trình nuôi trái.
Vì vậy, muốn hạn chế hiện tượng này, nhà vườn cần quản lý cây ngay từ giai đoạn chuẩn bị ra hoa, thụ phấn, đậu trái và tiếp tục duy trì bộ lá, bộ rễ khỏe trong suốt quá trình phát triển trái.
(8).png)
“Dài xương” là cách gọi phổ biến để mô tả tình trạng phần xơ hoặc phần cấu trúc bên trong hộc nổi bật, trong khi phần cơm phát triển không đầy đặn theo chiều dài hộc.
Đây là thuật ngữ thực tế của nhà vườn hơn là một tên gọi bệnh lý thực vật chính thức. Mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy giống, điều kiện sinh trưởng và quá trình phát triển của trái.
Quả sầu riêng thường có 5 hộc, tương ứng với 5 khoang của bầu nhụy. Mỗi hộc có thể chứa một hoặc nhiều đơn vị cơm tùy theo mức độ phát triển của các noãn.
Lép hộc là tình trạng một hoặc nhiều hộc có số lượng cơm ít, cơm phát triển kém hoặc gần như không có cơm đạt kích thước bình thường.
Quá trình thụ phấn và thụ tinh có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của noãn và quá trình hình thành trái. Khi quá trình này không thuận lợi, một phần noãn có thể không phát triển hoặc bị thoái hóa, từ đó làm cơm trong các hộc phát triển không đồng đều.
Đây là yếu tố cần đặc biệt quan tâm.
Hoa sầu riêng có thời gian thụ phấn hiệu quả tương đối ngắn. Nghiên cứu cho thấy hoa có khả năng tiếp nhận phấn cao quanh thời điểm nở và thời gian thụ phấn hiệu quả có thể tập trung trong một đêm.
Ở một số giống, đặc biệt những giống có mức độ tự bất tương hợp cao, thụ phấn chéo có thể cải thiện khả năng đậu trái. Nghiên cứu trên sầu riêng cũng ghi nhận thụ phấn chéo thủ công cho kết quả đậu trái tốt hơn so với tự thụ phấn trong một số điều kiện thí nghiệm.
Mưa trong thời điểm hoa nở, hoạt động của tác nhân thụ phấn không thuận lợi hoặc nguồn phấn không phù hợp đều có thể làm giảm hiệu quả thụ phấn.
Một quả sầu riêng có nhiều noãn trong các hộc. Không phải tất cả noãn đều phát triển thành hạt và cơm hoàn chỉnh.
Khi quá trình thụ phấn – thụ tinh không thuận lợi, một phần noãn có thể bị thoái hóa. Điều này có thể làm số lượng và mức độ phát triển cơm giữa các hộc không đồng đều.
Vì vậy, không nên đơn giản hóa hiện tượng lép hộc thành “thiếu phân”, mà cần xem xét cả quá trình hình thành trái từ giai đoạn hoa.
Khi số lượng trái vượt quá khả năng cung cấp dinh dưỡng của bộ lá và bộ rễ, sự cạnh tranh nguồn dinh dưỡng giữa các trái sẽ tăng lên.
Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến kích thước trái, chất lượng cơm và các rối loạn sinh lý trong quá trình phát triển trái.
Do đó, quản lý tải trái phù hợp với sức cây là một trong những biện pháp quan trọng để duy trì chất lượng trái.
Dinh dưỡng không hợp lý, đặc biệt khi cây thiếu hoặc mất cân đối các nguyên tố đa – trung – vi lượng, có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển trái và chất lượng cơm.
Các dinh dưỡng như: Chất hữu cơ, Kali, Canxi và dinh dưỡng qua lá có liên quan đến tỷ lệ rối loạn sinh lý và chất lượng trái sầu riêng.
Do đó, không nên quy kết rằng thiếu một nguyên tố như Bo hoặc Kali là nguyên nhân trực tiếp duy nhất gây “dài xương, lép hộc”.
Cây liên tục mang trái với tải cao nhưng không được phục hồi đầy đủ có thể suy giảm sức sinh trưởng.
Bộ lá, bộ rễ và khả năng hấp thu dinh dưỡng không được duy trì tốt sẽ làm giảm khả năng đáp ứng nhu cầu của cây trong vụ tiếp theo.
Do đó, phục hồi sau thu hoạch là một phần quan trọng trong chiến lược phòng ngừa rối loạn chất lượng trái.
Thời tiết bất lợi trong thời điểm hoa nở có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn. Trong khi đó, ở giai đoạn nuôi trái, mưa kéo dài và ẩm độ đất không phù hợp có thể ảnh hưởng đến bộ rễ và khả năng hấp thu dinh dưỡng.
Việc quản lý ẩm độ đất kết hợp quản lý dinh dưỡng có thể cải thiện chất lượng trái và giảm một số rối loạn sinh lý trên sầu riêng.
Ở những vườn có điều kiện bất lợi cho thụ phấn hoặc giống có mức độ tự bất tương hợp cao, có thể áp dụng thụ phấn bổ sung bằng phấn từ cây phù hợp.
Nên thực hiện vào buổi tối, tập trung quanh thời điểm hoa nở và thời điểm phấn được giải phóng. Thời gian cụ thể cần căn cứ vào giống và tình trạng hoa thực tế thay vì áp dụng một khung giờ cố định cho mọi vườn.
Bên cạnh đó, cần hạn chế các tác động bất lợi đến tác nhân thụ phấn tự nhiên trong thời điểm hoa nở.
Bo có vai trò quan trọng trong quá trình sinh sản của cây, đặc biệt liên quan đến sự phát triển của hạt phấn và ống phấn.
Tuy nhiên, chỉ nên bổ sung Bo khi có cơ sở cho thấy cây cần bổ sung và phải tuân thủ nồng độ khuyến cáo của từng sản phẩm. Không nên sử dụng Bo với liều cao hoặc lặp lại tùy tiện.
Các nguyên tố như Zn, Mg và các trung – vi lượng khác cũng cần được quản lý dựa trên tình trạng dinh dưỡng thực tế của cây.
Không nên áp dụng một công thức NPK cố định cho tất cả các vườn.
Nhu cầu dinh dưỡng cần được điều chỉnh theo tuổi cây, giống, tải trái, sức khỏe bộ lá, đất và giai đoạn phát triển của trái.
Trong giai đoạn nuôi trái, cần tránh dư đạm; đồng thời chú trọng quản lý Kali, Canxi và các chất dinh dưỡng khác theo nhu cầu thực tế.
Không chỉ dinh dưỡng, khả năng hấp thu của bộ rễ cũng quyết định hiệu quả nuôi trái.
Cần:
Duy trì đất có độ ẩm phù hợp;
Hạn chế ngập úng kéo dài;
Đảm bảo thoát nước tốt sau mưa;
Bổ sung hữu cơ phù hợp;
Duy trì môi trường đất thuận lợi cho rễ và hệ vi sinh vật.
Kết hợp quản lý chất hữu cơ, dinh dưỡng qua lá và dinh dưỡng đất có thể cải thiện chất lượng trái và giảm rối loạn sinh lý.
(7).png)
Không nên chạy theo số lượng trái mà bỏ qua khả năng nuôi trái của cây.
Nên tỉa những trái:
Phát triển kém;
Dị dạng;
Đậu quá dày;
Nằm trên cành yếu;
Có dấu hiệu phát triển bất thường.
Số trái giữ lại cần căn cứ vào giống, tuổi cây, kích thước tán, số cành mang trái và sức khỏe thực tế của cây thay vì áp dụng một con số cố định cho tất cả các vườn.
(4).png)
Sau mỗi vụ, cần ưu tiên phục hồi:
Bộ lá;
Hệ thống rễ;
Cành mang trái;
Dinh dưỡng dự trữ;
Môi trường đất.
Đặc biệt với những vườn xử lý nghịch vụ hoặc mang tải trái cao, việc phục hồi đầy đủ trước khi bước vào chu kỳ ra hoa tiếp theo rất quan trọng.
Để hạn chế hiện tượng dài xương, lép hộc trong các vụ tiếp theo, nhà vườn nên:
Theo dõi tình trạng hoa và quá trình thụ phấn ngay từ đầu vụ.
Không để cây mang tải trái vượt quá sức.
Duy trì bộ lá khỏe trong suốt thời gian nuôi trái.
Quản lý ẩm độ đất và thoát nước tốt, đặc biệt trong mùa mưa.
Cân đối NPK và trung – vi lượng theo từng giai đoạn.
Không xem một nguyên tố dinh dưỡng đơn lẻ là “thuốc trị” dài xương, lép hộc.
Ghi chép tình trạng vườn qua từng vụ để xác định yếu tố thường xuyên liên quan đến chất lượng trái.
KẾT LUẬN
Hiện tượng dài xương, lép hộc ở sầu riêng là vấn đề có thể liên quan đến nhiều mắt xích trong quá trình hình thành và phát triển trái, trong đó thụ phấn – thụ tinh, sự phát triển của noãn, tải trái, dinh dưỡng, sức khỏe bộ rễ – bộ lá và điều kiện môi trường đều cần được xem xét.
Vì vậy, giải pháp hiệu quả không nằm ở việc chỉ bổ sung một loại phân hay một nguyên tố riêng lẻ. Nhà vườn cần quản lý đồng bộ từ giai đoạn chuẩn bị ra hoa, nâng cao hiệu quả thụ phấn, giữ tải trái phù hợp cho đến cân đối dinh dưỡng và duy trì bộ rễ khỏe trong suốt quá trình nuôi trái.
Quản lý đúng ngay từ đầu sẽ giúp cây phát triển trái đồng đều hơn, nâng cao tỷ lệ cơm và góp phần ổn định chất lượng sầu riêng khi thu hoạch.
—
Nếu bà con đang gặp khó khăn trong việc quản lý xây dựng giải pháp dinh dưỡng phù hợp cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây, có thể liên hệ đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi để được tư vấn.
Số điện thoại liên hệ: 0774788880
Công ty CP XNK DVL Hoa Kỳ – Đơn vị nhập khẩu và gia công phân bón uy tín, chất lượng. Chuyên nghiệp trong từng công thức gia công! Khẳng định thương hiệu!
