Khám phá bí quyết kiểm soát ưu thế ngọn trên sầu riêng giúp cây chuyển mình từ sinh trưởng sang ra hoa đồng loạt, đậu trái ổn định, hạn chế rụng trái non và bức phá năng suất
Nhiều nhà vườn sầu riêng từng gặp tình trạng cây phát triển rất khỏe, lá xanh tốt, đọt non ra liên tục nhưng đến mùa lại ra hoa rất ít, hoa đậu kém hoặc rụng trái non sớm. Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến hiện tượng này chính là ưu thế ngọn trên sầu riêng – một đặc tính sinh lý tự nhiên của cây nhưng nếu không được kiểm soát đúng thời điểm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng vườn cây.
Bài viết này sẽ giúp bà con hiểu rõ bản chất của ưu thế ngọn, cách nó tác động đến quá trình sinh trưởng – ra hoa – đậu trái của cây sầu riêng, cũng như những biện pháp kỹ thuật đã được áp dụng phổ biến trong thực tế để kiểm soát ưu thế ngọn, giúp vườn sầu riêng ra hoa đồng loạt, đậu trái ổn định và đạt năng suất cao.
Ưu thế ngọn (apical dominance) là hiện tượng chồi ngọn – phần đầu sinh trưởng cao nhất của cây hoặc của một cành – phát triển mạnh và ức chế sự phát triển của các chồi bên (chồi nách) nằm phía dưới. Đây là cơ chế sinh lý tồn tại ở hầu hết các loài cây thân gỗ, trong đó có cây sầu riêng, giúp cây tập trung dinh dưỡng để vươn cao, cạnh tranh ánh sáng trong giai đoạn còn non.
Về bản chất sinh học, ưu thế ngọn được điều khiển chủ yếu bởi sự cân bằng giữa hai nhóm hormone đối kháng:
Auxin: Được tổng hợp tại chồi ngọn, di chuyển xuống thân và ức chế các chồi bên không cho phát triển.
Cytokinin: Được tổng hợp tại rễ, di chuyển lên thân và có tác dụng kích thích chồi bên sinh trưởng, đối kháng lại tác động của auxin.
Khi nồng độ auxin từ chồi ngọn chiếm ưu thế, cây sẽ ưu tiên dồn dinh dưỡng cho phần ngọn phát triển, các chồi bên gần như ngủ lại.
Cây con và cây trong giai đoạn kiến thiết cơ bản có xu hướng vươn thẳng, ít phân cành ngang.
Cây trưởng thành nếu không được xử lý cắt tỉa sẽ liên tục đâm đọt non ở phần đỉnh ngọn và đầu cành, trong khi các cành ngang – vị trí mang hoa chính của sầu riêng – ít phát triển hoặc phát triển yếu.
Vào giai đoạn cần xử lý ra hoa, nếu gặp điều kiện thời tiết thuận lợi (mưa, ẩm độ cao), cây vẫn tiếp tục ra đọt non mạnh, tranh dinh dưỡng với quá trình hình thành mầm hoa.
Ưu thế ngọn mạnh khiến cây sầu riêng có xu hướng phát triển quá mức theo chiều cao, tán cây hẹp, ít cành ngang, gây ra nhiều bất lợi:
Tán cây quá cao gây khó khăn cho việc quản lý chiều cao khi thu hoạch và phun thuốc phòng trừ sâu bệnh.
Ánh sáng khó xuyên vào tầng cành phía dưới, làm giảm khả năng phân hóa mầm hoa ở những vị trí này.
Cây phát triển mất cân đối, các cành ngang – nơi hình thành hoa và mang trái chủ yếu – không được phát triển mập mạp để gánh trái.
Đây là ảnh hưởng quan trọng nhất mà bà con cần lưu ý. Hoa sầu riêng chủ yếu hình thành trên các cành ngang đã hóa gỗ (cành cấp 1, cấp 2), không phải trên các đọt non đang sinh trưởng mạnh.
Khi ưu thế ngọn trên sầu riêng còn mạnh trong giai đoạn xử lý ra hoa:
Cây tiếp tục dồn dinh dưỡng và hormone sinh trưởng cho việc ra đọt non, làm chậm hoặc ức chế hoàn toàn quá trình phân hóa mầm hoa (mắt cua).
Mầm hoa hình thành không đồng loạt, hoa ra rải rác, kéo dài thời gian thu hoạch và khó quản lý đồng đều chất lượng trái.
Cạnh tranh dinh dưỡng khốc liệt: Trong trường hợp cây vừa mang hoa/trái non vừa ra đọt non mạnh, hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng sẽ dẫn đến hiện tượng rụng hoa hàng loạt và rụng trái non, đặc biệt nghiêm trọng ở giai đoạn 20–45 ngày sau khi đậu trái.
Giống sầu riêng: Giống Monthong (Dona) thường có xu hướng đi đọt rất mạnh và kéo dài, ưu thế ngọn thể hiện rõ. Trong khi đó, giống Ri6 lại thường bị hiện tượng ưu thế ngọn ở đầu cành ngang (cành lao dài nhưng chậm mập cành).
Giai đoạn sinh trưởng: Giai đoạn kiến thiết (1–3 năm tuổi), ưu thế ngọn có lợi để tạo bộ khung. Giai đoạn kinh doanh (cho trái), ưu thế ngọn cần được kiểm soát chặt chẽ.
Chế độ dinh dưỡng (Đạm): Bón thừa đạm (N) kích thích đỉnh sinh trưởng phát triển mạnh, làm gia tăng ưu thế ngọn và cản trở phân hóa mầm hoa.
Mật độ trồng: Vườn trồng quá dày, cây bị che bóng sẽ kích thích cây vươn cao để tìm sáng, làm tăng ưu thế ngọn một cách tự nhiên.
Đây là biện pháp cơ học cốt lõi để phá vỡ ưu thế ngọn:
Hãm ngọn (bấm đọt chính): Khi cây đạt chiều cao lý tưởng (khoảng 5–6m), tiến hành bấm đọt chính để loại bỏ nguồn auxin tập trung ở đỉnh, kích thích các cành ngang tầng dưới phát triển to khỏe.
Tạo tán hình tháp (hình cây thông): Giúp ánh sáng phân bổ đều từ đỉnh xuống gốc, tăng khả năng quang hợp và kích thích mầm hoa phát triển đều ở các tầng cành.
Bấm ngọn cành ngang: Đối với các cành ngang quá dài, bấm chặn ngọn cành để kích thích cành mập lên, giúp cành đủ sức gánh trái lớn.
Tỉa cành vượt, cành tăm: Loại bỏ những cành mọc đứng, cạnh tranh dinh dưỡng với cành hóa gỗ mang trái.
Giai đoạn sau thu hoạch: Tăng cường Đạm và Lân, bổ sung hữu cơ để phục hồi bộ lá (đi từ 2-3 cơi đọt hoàn chỉnh), chuẩn bị cho mùa vụ mới.
Giai đoạn trước xử lý ra hoa: Giảm hẳn đạm, tăng phân bón có hàm lượng Lân và Kali cao (như 10-60-10, MKP) kết hợp thêm Bo, Kẽm để hãm đọt, giúp lá nhanh già và thúc đẩy phân hóa mầm hoa.
Giai đoạn ra hoa - trái non (dưới 45 ngày): Hạn chế tối đa phân có hàm lượng đạm cao. Ưu tiên Canxi, Bo và Kali để hạn chế tình trạng đi đọt non, giảm tối đa tỷ lệ rụng bông và rụng trái non.
Giai đoạn phát triển trái lớn (từ 60 ngày trở đi): Cần bổ sung lại đạm và kali cân đối (ví dụ NPK 12-11-18 hoặc các dòng phân ba số đều) để nuôi cơm, giúp trái phì đều mà không gây sượng trái.
Để kiểm soát ưu thế ngọn chủ động hơn, đặc biệt trong quy trình làm bông nghịch vụ hoặc xử lý đọt non đi sai thời điểm:
Ức chế mầm ngọn làm bông: Sử dụng hoạt chất Paclobutrazol đúng liều lượng để ức chế tổng hợp Gibberellin, làm chậm quá trình sinh trưởng sinh dưỡng, ép cây chuyển sang quá trình sinh sản (ra hoa). Việc sử dụng Paclobutrazol cần tuân thủ đúng hướng dẫn kỹ thuật và quy định hiện hành, căn cứ vào tuổi cây, sức sinh trưởng, điều kiện đất và mục tiêu canh tác. Lạm dụng hoặc sử dụng sai thời điểm có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây và năng suất những vụ sau.
Xử lý chặn đọt khi nuôi trái: Khi cây đang mang trái non mà bị đi đọt, cần dùng các dòng phân chặn đọt (MKP, Kali hữu cơ) kết hợp chất điều hòa sinh trưởng hàm lượng an toàn để ép lá non già nhanh hoặc "đốt" bớt đọt non, tránh cạnh tranh dinh dưỡng làm rụng trái.
Thiết kế khoảng cách trồng hợp lý (tối thiểu 8x8m hoặc 9x9m). Cắt tỉa thông thoáng để ánh sáng lọt vào bên trong thân cây, hạn chế hiện tượng cây tự vươn cao cạnh tranh ánh sáng, đồng thời giảm độ ẩm trong vườn, hạn chế nấm bệnh tấn công mắt cua và trái non.
.png)
Ưu thế ngọn trên sầu riêng là một đặc tính sinh lý tự nhiên, có lợi trong giai đoạn cây còn non nhưng cần được kiểm soát chặt chẽ khi cây vào giai đoạn kinh doanh. Việc kết hợp đồng bộ giữa cắt tỉa tạo tán, quản lý dinh dưỡng và xử lý đọt non đúng thời điểm sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của ưu thế ngọn, tạo điều kiện cho cây ra hoa đồng loạt, đậu trái ổn định và đạt năng suất cao.
--------------
Bà con và quý đối tác đang cần tư vấn kỹ thuật, hoặc tìm kiếm giải pháp gia công phân bón chất lượng cao, đừng ngần ngại nhấc máy gọi ngay cho chúng tôi nhé!
Số điện thoại liên hệ: 0774788880
Công ty CP XNK DVL Hoa Kỳ – Đơn vị nhập khẩu và gia công phân bón uy tín, chất lượng. Chuyên nghiệp trong từng công thức gia công! Khẳng định thương hiệu!
